Αναλύει στην «Θ», η Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Ξάνθης, Δ. Χατζηφωτιάδου
Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τρίτη, η επιστημονική εκδήλωση του Δικηγορικού Συλλόγου Ξάνθης για τον νέο Κληρονομικό Δίκαιο με εισηγητές τους κ. Καλλιρρόη Παντελίδου, Καθηγήτρια Νομικής Σχολής ΔΠΘ και Ελευθέριο Καστρήσιο, Επίκουρο Καθηγητή Νομικής Σχολής ΔΠΘ.
Δικηγόροι, Συμβολαιογράφοι αλλά και υπάλληλοι της Εφορίας, ενημερώθηκαν για όλες εκείνες τις αλλαγές που ισχύουν για θανάτους μετά τις 16/9/2026, στις οποίες αναφέρθηκε μιλώντας στην «Θ», η Πρόεδρος του Δικηγορικού Συλλόγου Ξάνθης, κα Δέσποινα Χατζηφωτιάδου.
ΓΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥΣ ΜΕΤΑ ΤΙΣ 16/9/2026 – Η ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ΑΝΑΤΡΟΠΗ
Αναλυτικότερα αναφορικά με την συγκεκριμένη επιστημονική εκδήλωση, αλλά και τις αλλαγές που φέρνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο, η κα Χατζηφωτιάδου, υπογραμμίζει ότι:
«Να επισημάνουμε αρχικά ότι όλες αυτές οι αλλαγές ισχύουν για θανάτους μετά τις 16/9/2026. Αυτές βρέθηκαν στο επίκεντρο της επιστημονικής εκδήλωσης που πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τρίτη, στον χώρο της βιβλιοθήκης του Δικηγορικού Συλλόγου Ξάνθης, η οποία ήταν κατάμεστη. Μάλιστα στείλαμε σε όλους τους συναδέλφους και τις σημειώσεις των Καθηγητών (και για αυτό τους ευχαριστούμε) κατά άρθρο και θα κάνουμε ξανά, αντίστοιχη εκδήλωση. Έπρεπε να γίνουν αυτές οι αλλαγές στο Κληρονομικό Δίκαιο και τις χαιρετίζουμε. Βέβαια σε κάποια σημεία, όπως μας είπαν και οι Καθηγητές, υπάρχει μια περιπλοκότητα, αλλά θεωρώ ότι με τον χρόνο θα εξοικειωθούμε. Όλες οι νέες αλλαγές θέλουν κάποιο χρόνο για να αφομοιωθούν και από εμάς τους Δικηγόρους, αλλά και από τους Συμβολαιογράφους, οι οποίοι επίσης παρακολούθησαν την εκδήλωση. Ακόμη και υπάλληλοι της Εφορίας έδωσαν το «παρών» καθώς ασχολούνται με το φορολογικό κομμάτι των κληρονομιών.
Η μεγαλύτερη ανατροπή, είναι η ευθύνη του κληρονόμου από τα χρέη. Ένας κληρονομούμενος μπορεί να έχει μια ενεργητική περιουσία, αλλά μπορεί να έχει και πολλά χρέη. Σε αυτή την περίπτωση ο κληρονόμος θα αναλογιστεί αν τον συμφέρει να αποδεχθεί την κληρονομία, γατί εκτός από το ενεργητικό, αποδέχεται και το παθητικό (χρέη). Με το παλιό Κληρονομικό Δίκαιο, όταν αποδεχόσουν μια κληρονομιά και διαπίστωνες εκ των υστέρων ότι αυτή η περιουσία βαρύνονταν και με πολλά χρέη (σε εφορία, ΕΦΚΑ κλπ) η ευθύνη σου σαν κληρονόμος (εφόσον είχες αποδεχθεί) περιλάμβανε και την προσωπική σου περιουσία. Αυτό, με τον νέο νόμο, αντιστρέφει πλήρως την λογική και πλέον, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Αυτή είναι η μεγαλύτερη ανατροπή που έχει γίνει και την χαιρετίζουμε με πολύ μεγάλη ανακούφιση και χαρά και οι Δικηγόροι και οι πολίτες».
ΚΑΙ ΑΛΛΕΣ ΑΛΛΑΓΕΣ…
Υπάρχουν όμως και άλλες σημαντικές αλλαγές για τις οποίες η κα Χατζηφωτιάδου, τόνισε τα εξής:
«Μια ακόμη αλλαγή αφορά στην δικαστική εκκαθάριση κληρονομίας που υπήρχε και πριν, αλλά ήταν ουσιαστικά συνδεδεμένη με το ευεργέτημα απογραφής και ελάχιστα χρησιμοποιούμενη. Η δικαστική εκκαθάριση αποτελεί πλέον αυτοτελή θεσμό και μπορεί να αιτηθεί από οποιονδήποτε έχει έννομο συμφέρον, δηλαδή από κληρονόμο, από δανειστή της κληρονομίας, ακόμα και από δανειστή του κληρονόμου.
Επίσης, κατά τον παλιό ΑΚ, ο μεριδούχος (τέκνο, γονέας, σύζυγος) είχε δικαίωμα νόμιμης μοίρας ίσο με το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του και συμμετείχε ως κληρονόμος κατ’ αυτό το ποσοστό. Αυτό σήμαινε ότι ο μεριδούχος εισερχόταν στη σχέση κληρονομίας με όλα τα βάρη και τις συνέπειες της κληρονομικής ιδιότητας. Πλέον η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική αξίωση κατά του κληρονόμου.
Επίσης, η «αποκλήρωση» ήταν ένας μηχανισμός εξαίρεσης του μεριδούχου από τη νόμιμη μοίρα, με αυστηρά απαριθμημένους λόγους ανά κατηγορία (κατιόντες, ανιόντες, σύζυγος).
Πλέον, η αποκλήρωση ονομάζεται πλέον «στέρηση της νόμιμης μοίρας» αντικατοπτρίζοντας και ορολογικά ότι δεν στερεί κληρονομική ιδιότητα αλλά χρηματική αξίωση.
Επιπλέον, στο παλαιό δίκαιο, κληρονομικές συμβάσεις ήταν κατ’ αρχήν άκυρες. Η μόνη επιτρεπτή μορφή τελευταίας βούλησης ήταν η μονομερής διαθήκη, η οποία μπορούσε να ανακληθεί οποτεδήποτε.
Πλέον τα σχετικά άρθρα του ΑΚ εισάγουν την κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου ως νόμιμο θεσμό.
Ένας ακόμη εντελώς νέος θεσμός επιτρέπει σε ένα πρόσωπο να παραιτηθεί πριν ανοίξει η κληρονομία από τα μελλοντικά του κληρονομικά δικαιώματα έναντι του αντισυμβαλλομένου του, ολικά ή μερικά, με ή χωρίς αντάλλαγμα, και ακόμα και αποκλειστικά από τη νόμιμη μοίρα.
Η σύμβαση καταρτίζεται ενώπιον συμβολαιογράφου, με αυτοπρόσωπη παρουσία και χωρίς αίρεση ή προθεσμία. Εάν το αντάλλαγμα δεν καταβληθεί εντός έξι μηνών, η σύμβαση δεν αναπτύσσει αποτελέσματα. Τα αποτελέσματα της παραίτησης εκτείνονται, σε περίπτωση αμφιβολίας, και στους κατιόντες του παραιτηθέντος.
Πρόκειται για εργαλείο που απαντά σε παγιωμένη πρακτική ανάγκη: γονείς που μεταβιβάζουν εν ζωή ακίνητα με γονικές παροχές, ή επιχειρηματίες που θέλουν να διευθετήσουν εκ των προτέρων ποιος συνεχίζει την επιχείρηση, είχαν ανέκαθεν ανάγκη ενός νόμιμου πλαισίου για την έκφραση αυτής της βούλησης με δεσμευτικό τρόπο. Ο νέος νόμος το παρέχει.
Ο νέος νόμος επαναδιαπραγματεύεται και τη θέση του επιζώντος συζύγου στην κληρονομική διαδοχή, συνδυάζοντας μείωση σε ορισμένες περιπτώσεις εξ αδιαθέτου μερίδας με νέα δικαιώματα προστασίας.
Στην πρώτη τάξη (με κατιόντες), ο σύζυγος λαμβάνει πλέον το 1/3 αν συντρέχει με ένα τέκνο, και το 1/4 αν συντρέχει με δύο ή περισσότερα τέκνα, αντί του παλαιού σταθερού 1/4 σε κάθε περίπτωση. Με τους συγγενείς δεύτερης τάξης εξακολουθεί να λαμβάνει το 1/2.
Επίσης για πρώτη φορά στο ελληνικό κληρονομικό δίκαιο, ο νόμος αναγνωρίζει περιορισμένα δικαιώματα στον σύντροφο σε ελεύθερη ένωση, υπό προϋποθέσεις
Ο ν. 5303/2026 δεν είναι απλή αναδιατύπωση. Εισάγει δύο θεσμούς που ήταν απαγορευμένοι (κληρονομική σύμβαση, σύμβαση παραίτησης), αντιστρέφει τον κανόνα ευθύνης του κληρονόμου, μετατρέπει τη νόμιμη μοίρα από κληρονομική ιδιότητα σε χρηματική αξίωση, και ενοποιεί το σκορπισμένο πλαίσιο της «αποκλήρωσης» σε ένα λειτουργικό σύστημα στέρησης νόμιμης μοίρας».
ΟΛΟ ΚΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΞΑΝΘΙΩΤΕΣ ΦΡΟΝΤΙΖΟΥΝ ΝΑ ΚΑΝΟΥΝ ΔΙΑΘΗΚΗ
Κλείνοντας σε ο,τι αφορά τις συμβουλές των Δικηγόρων και Συμβολαιογράφων της Ξάνθης, για τις διαθήκες και το αν οι Ξανθιώτες επιλέγουν να τακτοποιήσουν τα περιουσιακά τους στοιχεία και να τα κληροδοτήσουν (μετά θάνατον) στους απογόνους τους, η κα Χατζηφωτιάδου σημειώνει τα εξής:
«Όλοι οι Δικηγόροι και οι Συμβολαιογράφοι λέμε πάντα ότι είναι καλό η περιουσία να τακτοποιείται πριν τον θάνατο κάποιου. Εφόσον έχει την δυνατότητα να συντάξει είτε ιδιόγραφη, μυστική διαθήκη είτε διαθήκη σε Συμβολαιογράφο (δημόσια διαθήκη) είναι καλό να το κάνει, γιατί κατά αυτόν τον τρόπο –και με την θέληση του διαθέτη – τακτοποιείται το πώς ακριβώς θέλει να περιέλθει η περιουσία του, μετά θάνατον, στους συγγενείς του. Αν δεν υπάρχει διαθήκη, γίνεται εξ αδιαθέτου κληρονομική διαδοχή, με αποτέλεσμα όσα περισσότερα τέκνα υπάρχουν, να χωρίζεται η περιουσία σε τόσα μερίδια και να είναι όλοι συνδικαιούχοι πάνω σε μια περιουσία (με τα ποσοστά που έχει ο καθένας) και πολλές φορές να μην καταλήγουν σε συμφωνίες για την εκμετάλλευση του ακινήτου. Συνεπώς θεωρώ ότι είναι πολύ σωστό να φροντίζει ο διαθέτης για το τι θα γίνει η περιουσία του μετά τον θάνατό του, γιατί πολλές φορές αποτρέπονται συγκρούσεις και εντάσεις μεταξύ των κληρονόμων».
ΜΑΛΑΜΑΤΕΝΙΑ ΑΛΑΤΖΑ
