Η τοποθέτηση στην σύσκεψη της Ξάνθης για την μελέτη του διαχειριστικού σχεδίου της λιμνοθάλασσας της Βιστωνίδας.
Κυρίες και κύριοι, το ΓΕΩΤΕΕ Θράκης με τον συμβουλευτικό του θεσμικό ρόλο συμμετέχει στην σύσκεψη και καταθέτει τις απόψεις του για το θέμα της, κατά το δυνατό, ορθής διαχείρισης της λίμνης Βιστωνίδας (Μπουρού). Η σημαντικότητα της λιμνοθάλασσας είναι περιττό να εξηγηθεί αυτή της στιγμή.
Στον τομέα της περιβαλλοντικής προστασίας, προτεραιότητα αποτελεί η μείωση της ρύπανσης από τις γεωργικές δραστηριότητες κυρίως, την κτηνοτροφία και τα αστικά λύματα που μεταφέρονται είτε με τα τρία ποτάμια είτε υπόγεια.
Το πρώτο από τα πιο πιεστικά ζητήματα που αντιμετωπίζει σήμερα η Βιστωνίδα είναι η υποβάθμιση της ποιότητας των υδάτων της εξαιτίας της έντονης γεωργικής δραστηριότητας στην ευρύτερη λεκάνη απορροής της. Τα λιπάσματα και τα φυτοφάρμακα που χρησιμοποιούνται στις καλλιέργειες των αρδευόμενων καλλιεργειών καταλήγουν μέσω χειμάρρων και υπόγειων υδροφορέων στη λίμνη, επιτείνοντας το φαινόμενο του ευτροφισμού τα καλοκαίρια. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την εξάντληση του διαλυμένου οξυγόνου που απαιτείται για την αποικοδόμηση νεκρής ύλης, με καταστροφικές συνέπειες για την υδρόβια πανίδα. Η εφαρμογή αγροπεριβαλλοντικών μέτρων, όπως η μείωση της χρήσης αζωτούχων (νιτρικών και φωσφορικών) λιπασμάτων και ο περιορισμός αρδευόμενων εκτάσεων παρόχθια (υπάρχει ήδη πρόγραμμα Αγροτικής Ανάπτυξης που τρέχει και καλό είναι να διατηρηθεί), η καλλιέργεια ζωνών ανάσχεσης με αυτόχθονα φυτά και επιπλέον φυτεύσεις σε δημόσιες εκτάσεις καθώς και η προώθηση της βιολογικής γεωργίας, αποτελούν απαραίτητα βήματα για την αντιστροφή της τάσης.
Η δημιουργία ζωνών ανάσχεσης κατά μήκος της παρόχθιας ζώνης, με φυτεύσεις παρυδάτιας βλάστησης, που θα καταναλώνουν ή θα αποικοδομούν ρύπους συμβάλλει στον περιορισμό της εισροής θρεπτικών ουσιών που οδηγούν σε ευτροφισμό.
Τα καλαμώνες, οι παρυδάτιες δασοσυστάδες και τα έλη που περιβάλλουν τη λίμνη δεν αποτελούν μόνο ενδιαίτημα για ευαίσθητα είδη χλωρίδας και πανίδας, αλλά επιτελούν και κρίσιμες οικοσυστημικές υπηρεσίες: δεσμεύουν άνθρακα, φιλτράρουν ρύπους, ανακόπτουν τη διάβρωση της όχθης και παρέχουν φυσική προστασία από ακραία καιρικά φαινόμενα. Η αποκατάσταση και η ενίσχυση αυτής της ζώνης πρέπει να αποτελεί κεντρικό άξονα κάθε σοβαρού σχεδίου διαχείρισης.
Η κλιματική αλλαγή προσθέτει μια ακόμη διάσταση στην πολυπλοκότητα της διαχείρισης. Η περσινοί μακροχρόνιοι καύσωνες και η μηδενική βροχόπτωση άφησαν ανεξίτηλα σημάδια στην παρόχθια άγρια βλάστηση. Αυτές οι ακραίες συνθήκες επηρεάζουν άμεσα τη στάθμη και την αλατότητα της λίμνης, με άμεσες επιπτώσεις στους πληθυσμούς των ψαριών και των αποδημητικών πουλιών.
Η Βιστωνίδα, ως λιμνοθάλασσα, είναι ιδιαίτερα ευάλωτη στις διακυμάνσεις της στάθμης της θάλασσας και στις αλλαγές στην ισορροπία γλυκού-αλμυρού νερού. Η ανάπτυξη σεναρίων προσαρμογής και η λήψη προληπτικών μέτρων — όπως η ρύθμιση των εισροών γλυκού νερού από τα ποτάμια Κόσυνθο, Κομψάτο και Τραύο — είναι επιτακτική ανάγκη. Αυτό καθιστά σημαντικό το έργο της κατασκευής φράγματος στον Κομψάτο που θα μπορέσει να προμηθεύσει γλυκό νερό την λίμνη σε περίπτωση ακραίας μεταβολής της αλατότητας. Εξίσου σημαντικό είναι επίσης και η παρακολούθηση της στάθμης της θάλασσας που με τεχνικά έργα μπορεί να ελεγχθεί η εισροή της.
Στην εποχή της κλιματικής κρίσης η ανθρωπότητα είναι υποχρεωμένη με την τεχνογνωσία και την τεχνολογία να βοηθήσει την φύση να ανταπεξέλθει και να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες.
Τέλος, η επιτυχία κάθε στρατηγικής βιώσιμης διαχείρισης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ενεργό συμμετοχή και ευαισθητοποίηση της τοπικής κοινωνίας. Οι αλιείς, οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι και οι κάτοικοι των παρόχθιων οικισμών πρέπει να είναι ταυτόχρονα και χρήστες αλλά και θεματοφύλακες του οικοσυστήματος της λίμνης. Προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, ενίσχυση των τοπικών φορέων διαχείρισης και δημιουργία οικονομικών κινήτρων για φιλικές προς το περιβάλλον πρακτικές μπορούν να μετατρέψουν τους κατοίκους της περιοχής από παθητικούς αποδέκτες των πολιτικών σε ενεργούς προστάτες της λίμνης. Η Βιστωνίδα έχει τη δυνατότητα να αποτελέσει υπόδειγμα βιώσιμης συνύπαρξης ανθρώπου και φύσης και το ΓΕΩΤΕΕ Θράκης μπορεί να συμβάλλει σε αυτό.
