Αίσθηση από την ομιλία του πρ. ΥΠΑΑΤ στο 4ο Ευρωπαϊκό Forum Ανάπτυξης Θεσσαλίας
Αναλυτικά η ομιλία του Ξανθιώτη πρ. Υπουργού, έχει ως εξής:
“Ομιλία που πραγματοποίησα στο 4o Ευρωπαϊκό Forum Ανάπτυξης Θεσσαλίας στις 28-29 Απριλίου, με θέμα: ” Ο ρόλος των συνεταιρισμών στην αγροτική ανάπτυξη.”
Κυρίες και κύριοι,
Αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα να συμμετέχω στη σημερινή εκδήλωση που πραγματοποιεί εδώ, στη Λάρισα, μία ιστορική εφημερίδα, η «Ελευθερία», με πολύ μεγάλη προσφορά στα κοινωνικά, οικονομικά και πολιτικά δρώμενα της περιοχής.
Το θέμα που καλούμαι να αναπτύξω είναι ιδιαίτερα προσφιλές σε μένα, καθώς, κατά την άποψή μου, η ιδέα του συνεργατισμού αποτελεί μία κυρίαρχη ιδεολογία αλληλεγγύης, αλληλοϋποστήριξης και στήριξης του μικρού και μεσαίου Έλληνα αγρότη.
Μια ιδεολογία που σέβεται την προσπάθεια των ανθρώπων της υπαίθρου να κρατήσουν όρθιες τις κοινωνίες στις οποίες δραστηριοποιούνται και να ατενίσουν το μέλλον με αισιοδοξία.
Γνωρίζω, δε, το θέμα αυτό, καθώς όλη μου η επαγγελματική πορεία ήταν και παραμένει άρρηκτα συνδεδεμένη με συνεταιριστικές οργανώσεις.
Υπήρξα, μάλιστα, ίσως ο μοναδικός Υπουργός Γεωργίας που, από το βήμα της Βουλής, τόνιζα επανειλημμένα ότι αποτελεί ιδιαίτερη τιμή για μένα να είμαι συνεταιριστής και, φυσικά, με αποφάσεις μου στήριξα τον συνεταιριστικό τομέα αλλά και στηρίχθηκα από αυτόν.
Ξεκινώντας, θα πρέπει να κάνουμε σαφές κάτι το οποίο για πολλούς δεν είναι πάντοτε αντιληπτό.
Ότι η συνεταιριστική δραστηριότητα και λειτουργία κινείται με βάση τις αρχές και τους κανόνες της ιδιωτικής πρωτοβουλίας. Ανήκει, όμως, στον κοινωνικό τομέα της οικονομίας. Αυτό σημαίνει ότι τα οικονομικά και κοινωνικά αποτελέσματα της δράσης έχουν πολλαπλούς αποδέκτες: τα μέλη των συνεταιρισμών, την κοινωνία στην οποία δραστηριοποιούνται και το φυσικό περιβάλλον στο οποίο λειτουργούν.
Και αυτός είναι ο κύριος λόγος που πιστεύω βαθιά στη σημασία των συνεταιρισμών και ως ιδεολογία, κυρίως όμως ως κυρίαρχη πρακτική στο πλαίσιο της στήριξης του μικρού και μεσαίου Έλληνα αγρότη.
Η σημασία των συνεταιρισμών είναι μεγάλη και πολυδιάστατη.
Πρώτον, σε εθνικό επίπεδο, είναι πολύ μεγάλη η συμβολή τους στη διατήρηση και στήριξη του κοινωνικού και παραγωγικού ιστού της ελληνικής περιφέρειας, και μάλιστα σε αρκετές περιπτώσεις σε ορεινές, ημιορεινές, νησιωτικές και παραμεθόριες, εθνικά ευαίσθητες περιοχές.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού αποτελεί ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Δημητριακών Ορεστιάδας, που ιδρύθηκε το 1944. Έχει περισσότερα από 900 μέλη και συνεργάζεται με περισσότερους από 3.000 παραγωγούς, οι οποίοι τον εμπιστεύονται για το σύνολο των αναγκών τους: είτε αυτές αφορούν την αγορά αγροτικών εφοδίων σε πολύ ανταγωνιστικές τιμές, είτε τη συγκέντρωση και διάθεση δημητριακών σε ικανοποιητικές τιμές για τους παραγωγούς, είτε την παροχή υπηρεσιών και επιστημονικής στήριξης στην καθημερινή τους δραστηριότητα. Είναι χαρακτηριστικό ότι ο κύκλος εργασιών του συνεταιρισμού ξεπερνά τα 25 εκατομμύρια ευρώ.
Άλλη χαρακτηριστική περίπτωση διατήρησης του κοινωνικού και παραγωγικού ιστού σε μία ορεινή περιοχή αποτελεί η Ομάδα Παραγωγών ΑΣΕΠΟΠ Βελβεντού, στον νομό Κοζάνης. Ενώ η ορεινή Ελλάδα ερημώνει, o Βελβεντός, χάρη στον συνεταιρισμό που παράγει τα εξαιρετικής ποιότητας ροδάκινα «Βελβίτα», σφύζει από ζωή. Τα σχολεία, σε όλες τις βαθμίδες, είναι γεμάτα από παιδιά και το εισόδημα των παραγωγών κινείται σε υψηλά επίπεδα, καθώς μέσω του συνεταιρισμού προμηθεύονται εφόδια σε πολύ ανταγωνιστικές τιμές και διαθέτουν τα προϊόντα τους σε ανταγωνιστικές τιμές. Ο συνεταιρισμός αριθμεί περισσότερους από 350 παραγωγούς, η καλλιεργούμενη έκταση ξεπερνά τα 3.500 στρέμματα, εμπορεύεται σειρά φρούτων, διαθέτει δύο υποκαταστήματα στην Κεντρική Αγορά Αθηνών και στη Θεσσαλονίκη, υλοποίησε επενδύσεις την προηγούμενη δεκαετία ύψους 18 εκατομμυρίων ευρώ και προγραμματίζει επενδύσεις για την περίοδο 2017–2030 που αγγίζουν τα 17 εκατομμύρια ευρώ.
Και βέβαια, για να έρθουμε εδώ στη γειτονιά μας, στη Ζαγορά, ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Ζαγοράς Πηλίου, ο γνωστός ΖΑΓΟΡΙΝ, συμπληρώνει ήδη 110 χρόνια συνεργατικής δημιουργίας. Παράγει εξαιρετικής ποιότητας μήλα, προϊόντα ΠΟΠ, εξυπηρετεί περισσότερα από 800 μέλη και εξάγει προϊόντα σε 25 χώρες, στην Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Παράλληλα, ασκεί ευρεία κοινωνική δραστηριότητα και η αλληλεγγύη που έχει αναπτυχθεί μέσω του συνεταιρισμού, καθώς και τα αποτελέσματά της, οδήγησαν στην ένταξή του στον Εθνικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας.
Και βέβαια υπάρχουν και πολλές άλλες περιπτώσεις, όπως ο Συνεταιρισμός παραγωγών φασολιών «Πελεκάνος» στις ακριτικές Πρέσπες, ο Συνεταιρισμός κτηνοτρόφων στα Καλάβρυτα, ο Συνεταιρισμός Αγροτών στη Νάξο, η Ενωση Μαστιχοπαραγωγών Χίου, οι Συνεταιρισμοί της Μυτιλήνης, η εξαιρετική ομάδα παραγωγών «Ζευς Ακτινίδια» και άλλοι.
Δεύτερον, η σημασία των συνεταιρισμών αποτυπώνεται στην οικονομική στήριξη της περιφέρειας και στα πολλαπλασιαστικά αποτελέσματα που προσφέρουν στις τοπικές οικονομίες.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Αγροτικός Πτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Ιωαννίνων «Η Πίνδος» στα Ιωάννινα, μία κορυφαία συνεταιριστική οργάνωση της χώρας μας. Η κορυφαία αυτή συνεταιριστική οργάνωση, με 600 συνεταίρους πτηνοτρόφους παραγωγούς, με 1.700 εργαζόμενους, με 18 ιδιόκτητα κέντρα διανομής logistics, με 8.000 σημεία πώλησης καθημερινά πανελλαδικά, με τζίρο που προσεγγίζει τα 500 εκατομμύρια ευρώ και με τζίρο των συνεταίρων προς τον συνεταιρισμό άλλα 150 εκ. ευρώ, έχει πολύ μεγάλη κοινωνική προσφορά τόσο στην Ήπειρο όσο και γενικότερα. Μπορούμε να φανταστούμε από τα στοιχεία αυτά πόσο πιο φτωχή θα ήταν η οικονομία και η αγορά των Ιωαννίνων και της Ηπείρου εάν δεν υπήρχε η Πίνδος.
Αντίστοιχα, η ΣΕΚΕ, με έδρα την παραμεθόριο Θράκη, συνεργάζεται και στηρίζει αποτελεσματικά πάνω από 1.500 μικρούς καπνοπαραγωγούς της περιοχής και απασχολεί περισσότερους από 500 εργαζόμενους.
Παράλληλα, αναπτύσσει σημαντική κοινωνική δράση στην ευρύτερη περιοχή της Θράκης και αποτελεί τη μεγαλύτερη εταιρεία καπνού στην Ελλάδα και τη μεγαλύτερη στα Βαλκάνια.
Δραστηριοποιείται σε 5 χώρες, εξάγει σε 30 χώρες και ο κύκλος εργασιών της ξεπερνά τα 110 εκατομμύρια ευρώ, στηρίζοντας ουσιαστικά την οικονομική και κοινωνική ζωή της Θράκης.
Πέραν αυτών, σημαντικό ρόλο στις τοπικές κοινωνίες, όπου δραστηριοποιούνται, διαδραματίζουν η ΕΑΣ Καβάλας, η Παναιγιάλειος Ένωση στο Αίγιο, η Ένωση Αγρινίου, η VENUS και οι συνεταιρισμοί φρούτων στην Ημαθία, καθώς και πολλοί άλλοι συνεταιρισμοί σε όλη τη χώρα.
Τρίτον, και σημαντικότερο, οι συνεταιρισμοί προσφέρουν ουσιαστική οικονομική στήριξη στους αγρότες στην καθημερινή τους επαγγελματική δραστηριότητα.
Χαρακτηριστική περίπτωση είναι η ΕΒΟΛ στον Βόλο, με 250 μέλη, φυσικά πρόσωπα, κτηνοτρόφους και αγρότες του νομού Μαγνησίας. Με αντικείμενο τη συγκέντρωση, επεξεργασία και διάθεση γάλακτος στην αγορά και με κύκλο εργασιών που ξεπερνά τα 25 εκατομμύρια ευρώ, ο συνεταιρισμός διασφαλίζει το εισόδημα των κτηνοτρόφων της περιοχής. Παράλληλα, συγκεντρώνει ετησίως πάνω από 8 εκατομμύρια κιλά δημητριακών (σιτάρι, κριθάρι και καλαμπόκι), παρεμβαίνοντας στις τιμές αγοράς, ώστε να εξασφαλίζεται το καλύτερο δυνατό εισόδημα για τους αγρότες.
Και φυσικά, επειδή μιλάμε για κτηνοτροφία, στην Καρδίτσα δραστηριοποιείται ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Αγελαδοτρόφων και Προβατοτρόφων Δυτικής Θεσσαλίας, με 600 μέλη από Τρίκαλα και Καρδίτσα, με δικό του εργοστάσιο ζωοτροφών, το οποίο παράγει υψηλής ποιότητας ζωοτροφές. Ο ετήσιος κύκλος εργασιών του φτάνει τα 35 εκατομμύρια ευρώ, ενώ εξασφαλίζει πολύ ικανοποιητικές τιμές στα προϊόντα που διακινεί.
Επίσης, χαρακτηριστική περίπτωση αποτελεί ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Τυρνάβου, που αριθμεί περίπου 500 μέλη, με συνολική έκταση αμπελώνα 9.300 στρεμμάτων. Επεξεργάζεται ετησίως πάνω από 11.000 τόνους σταφυλιών και παράγει περίπου 80 κωδικούς προϊόντων. Τα προϊόντα του διατίθενται σε όλη την ελληνική επικράτεια, αλλά και εξάγονται σε αρκετές χώρες του κόσμου.
Τέταρτον, είναι μεγάλη η συμβολή των συνεταιρισμών στην πάταξη της φοροδιαφυγής στη διακίνηση των αγροτικών προϊόντων, στην προστασία του περιβάλλοντος, καθώς οι περισσότεροι λειτουργούν με συστήματα ολοκληρωμένης διαχείρισης και βιολογικής γεωργίας, στην υγιεινή και ασφάλεια των τροφίμων, αλλά και στον περιορισμό του πληθωρισμού.
Πέμπτον, οι συνεταιρισμοί μπορούν να αποτελέσουν καθοριστικό σύμβουλο στη χάραξη της αγροτικής πολιτικής από την πολιτική ηγεσία του ΥΠΑΑΤ, εφόσον, βεβαίως, υπάρχουν ευήκοα ώτα.
Και αυτό γιατί γνωρίζουν σε βάθος το προϊόν που παράγουν τα μέλη τους, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν, τις προοπτικές τους στις αγορές, καθώς και τις δυνατότητες για την τόνωση της ανταγωνιστικότητάς τους.
Πέραν αυτών, πρέπει να αναφέρουμε ότι εδώ στη Θεσσαλία δραστηριοποιούνται με επιτυχία και μία σειρά από άλλους συνεταιρισμούς, όπως:
• ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Λαρισαίων «Η Νέα Ένωση»
• ο Αγροτικός Κτηνοτροφικός Συνεταιρισμός Φαρσάλων
• ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Φυτικής και Ζωικής Παραγωγής Ελασσόνας
• ο Αγροτικός Οινοποιητικός Συνεταιρισμός Νέας Αγχιάλου
• ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Πηλίου και Βορείων Σποράδων
• ο Αγροτικός Γαλακτικός Συνεταιρισμός Μετεώρων
• ο Αγροτικός Συνεταιρισμός Μεταποίησης και Εμπορίας Αγροτικών Προϊόντων Τρικάλων
• ο Αγροτικός Συνεταιρισμός αγροτών «ΘΕΣγη»
• η Ομάδα Καπνοπαραγωγών Ελασσόνας και άλλες μικρότερες ομάδες παραγωγών
• ο Συνεταιρισμός μήλων και άλλων προϊόντων στην Αγιά
• ο Συνεταιρισμός παραγωγών κάστανου στην Αγιά
Κατά την άποψή μου, όλοι αυτοί οι συνεταιρισμοί θα μπορούσαν να ενισχυθούν ακόμη περισσότερο, αν λειτουργούσαν πιο συντονισμένα, κάτω από μια κοινή ομπρέλα, αξιοποιώντας οικονομίες κλίμακας προς όφελος των μελών τους.
Και τα παραδείγματα που ανέφερα δεν είναι τα μόνα. Θα μπορούσα να αναφέρω ακόμη περισσότερα από όλη την Ελλάδα, που επιβεβαιώνουν τη μεγάλη σημασία των συνεταιρισμών στη χώρα μας.
Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι δεν υπήρξαν και περιπτώσεις όπου συνεταιριστικές προσπάθειες, κυρίως λόγω λανθασμένων επιχειρηματικών επιλογών, δεν είχαν τα επιθυμητά αποτελέσματα και οδηγήθηκαν σε διακοπή της λειτουργίας τους.
Οφείλουμε, όμως, να επισημάνουμε ότι στη συσσώρευση των προβλημάτων συνέβαλαν και οι αποφάσεις της πρώην Αγροτικής Τράπεζας για την αύξηση των επιτοκίων προς τους συνεταιρισμούς, όταν τη χώρα μας έπληξε η τελευταία οικονομική κρίση — από 3,5% στο 11,5%.
Καθώς επίσης και ο νόμος 4015/2011, ο οποίος είχε ιδιαίτερα αρνητικές επιπτώσεις στη λειτουργία των συνεταιρισμών στη χώρα μας.
Πρέπει, ωστόσο, να γίνει σαφές ότι, παρά τους επανειλημμένους ελέγχους που έγιναν και γίνονται στις συνεταιριστικές οργανώσεις της χώρας μας, δεν υπήρξαν περιπτώσεις διαφθοράς ή ενεργειών με σκοπό την ιδιοτέλεια των διοικήσεών τους.
Από εκεί και πέρα, το κρίσιμο ερώτημα είναι τι χρειάζεται για να επιβιώσουν και να αναπτυχθούν περαιτέρω οι συνεταιρισμοί στο σημερινό σύγχρονο και πολύ ανταγωνιστικό περιβάλλον.
Μαγικές λύσεις δεν υπάρχουν.
Θα πρέπει να ακολουθήσουν τα βήματα που επιβάλλει η οικονομία της αγοράς.
Πρώτα απ’ όλα, χρειάζεται επαγγελματικό και επιστημονικό management και ικανά στελέχη, είτε προέρχονται από τον ίδιο τον συνεταιριστικό χώρο είτε από την αγορά.
Ταυτόχρονα, απαιτείται σεβασμός στους κανόνες της αγοράς, ιδιαίτερα ως προς την ανταγωνιστικότητα των προϊόντων.
Επιπλέον, είναι απαραίτητη η συνεχής ανάπτυξη, η μεγέθυνση των συνεταιρισμών, μέσα από συνεργασίες, συγχωνεύσεις όπου χρειάζεται και άνοιγμα προς τον ιδιωτικό τομέα.
Και, βεβαίως, καθοριστικό ρόλο παίζει η παρακολούθηση των τεχνολογικών εξελίξεων και η υλοποίηση των αναγκαίων επενδύσεων.
Κυρίες και κύριοι,
Θα μπορούσα να σας μιλώ πολλή ώρα για τους συνεταιρισμούς, αφού όσο ο αγροτικός τομέας βρίσκεται σε παρατεταμένη κρίση, τόσο αυξάνεται η ανάγκη για ανάπτυξη συνεργατικών πρωτοβουλιών.
Δυστυχώς, σήμερα στη χώρα μας μεγάλο μέρος των αγροτών βρίσκεται στη χειρότερη οικονομική κατάσταση των τελευταίων δεκαετιών.
Το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, αντί να λειτουργεί ως επιτελικός οργανισμός να χαράζει και να εφαρμόζει πολιτικές για τη στήριξη των ανθρώπων της υπαίθρου, έχει μετατραπεί σε ένα ετοιμόρροπο ανάχωμα προσπάθειας προσωρινής επίλυσης προβλημάτων που θα μπορούσαν να είχαν αντιμετωπιστεί πριν δημιουργηθούν, καθώς και διαχείρισης σκανδάλων που θα έπρεπε να είχαν αποτραπεί.
Δυστυχώς, ιδιαίτερα μετά τη μεταφορά του ΟΠΕΚΕΠΕ στην ΑΑΔΕ, έχει μετατραπεί από «μαγαζί γωνία σε περίπτερο».
Διερωτώμαι αν προκύψουν θέματα με το Ταμείο Ανάκαμψης, κάτι το οποίο απεύχομαι, τότε οι μηχανισμοί διαχείρισης των σχετικών ευρωπαϊκών σχεδίων του Υπουργείου Οικονομικών θα μεταφερθούν στην ΑΑΔΕ;
Για τα κύρια αίτια της κακοδαιμονίας του ΥΠΑΑΤ δεν θα σας μιλήσω εγώ. Θα σας μεταφέρω τα γραφόμενα ενός σπουδαίου συγγραφέα, ο οποίος έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του στη Θεσσαλία.
Τα λόγια του αναφέρονται στην Αβερώφειο Γεωργική Σχολή, κοντά στη Λάρισα, την οποία συνήθιζαν να επισκέπτονται πολλοί Yπουργοί Γεωργίας:
“Είναι μια πραγματική όαση, είχε πει για την σχολή κάποιος περαστικός υπουργός, ύστερα από οχτάωρη περιοδεία στα κολασμένα χωριά του κάμπου. Μα πέρασαν τόσοι υπουργοί απ΄τη Σχολή κι είπαν τόσες κοινοτοπίες, που δεν συγκινούν πια κανένα. Ο κ. Διευθυντής – ένας ευγενικός και μελαγχολικός άνθρωπος – βαρέθηκε να κάνη, αμέτρητες φορές, τον τσιτσερόνε σ΄όλους αυτούς τους επίσημους επισκέπτες.
Ένας παράξενος καθηγητής μου ΄λεγε κάποτε: Έρχονται τουλάχιστον πέντε Yπουργοί Γεωργίας το χρόνο-δηλαδή από ΄νας κάθε φορά που αλλάζει κυβέρνηση. Τι θα γίνη με τούτη την πολιτική αστάθεια;
Πρέπει να τους δείξουμε, να τους εξηγήσουμε …. Δεν έχουν ιδέα από το παραμικρό. Κάποτε ένας τους – υπουργός της Γεωργίας, παρακαλώ! – μας ρώτησε αν ο καπνός είναι δέντρο, σαν τις ροδακινιές και τις αχλαδιές. Κι είναι όλοι τους τόσο αστοιχείωτοι! Απομένουν κατάπληχτοι από θαυμασμό μπροστά στα πιο κοινά πράματα. Ιδίως το χοιροστάσιο τους κάνει την πιο μεγάλη εντύπωση, ίσως γιατί τους θυμίζει το πολιτικό τους περιβάλλον…..
(Μ. Καραγάτσης, Ο Συνταγματάρχης Λιάπκιν, 1933)
Δυστυχώς, όλα τα παραπάνω είναι τόσο μακρινά αλλά και τόσο επίκαιρα.
Σας ευχαριστώ πολύ”
